ÖZET
İşçinin
işyerinde karşılaştığı sorunlardan birisi de özel yaşamına ve kişisel
verilerine müdahale edilmesidir. Özellikle işverenin yönetme hakkına dayanarak,
işçinin iş görme borcunu yerine getirip getirmediğini denetlemek amacı ile işçiyi
izlemek ve denetlemek istemesi ve son dönemde gelişen teknoloji ile birlikte
işverenin işçiyi izleme ve denetleme yöntemlerinin çeşitlenmesi, işçinin
kişisel verilerine ve özel yaşamına müdahale edilmesi riskini artırmaktadır. Bu
yazıda işçinin işyerinde kişisel verilerine ve özel yaşamına müdahale riskleri
barındıran işverenin kullandığı teknolojik yöntemlere ve kullanılan
teknolojilere değinilmeye çalışılmıştır. Değinilen teknolojiler “elektronik ve
biyometrik giriş/geçiş kontrol sistemleri”, “iletişim teknolojileri”, “görüntü
ve ses kaydeden cihazlar”, “elektronik yer belirleme sistemleri” ve “üst ve
eşya arama teknolojileri” olmak üzere beş farklı kategoride ele alınmış ve
işçinin özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahale kapsamında
değerlendirilmiştir.
Anahtar Kelimeler: işveren,
işçi, özel yaşama müdahale, kişisel verilere müdahale, izleme ve gözetleme
teknolojileri.
GİRİŞ
Teknolojinin
gelişmesi, daha ulaşılabilir olması ve yaygınlaşması ile birlikte kullanım alanının
kapsamı gittikçe artmış, hayatın tüm alanlarına nüfuz etmeye başlamıştır. Gelişen
teknoloji işveren tarafından işyerlerinde de çalışanların performanslarının
denetlenmesi ve işlerin istenildiği şekilde yürümesi amacı ile işveren menfaati
doğrultusunda kullanılmaya başlamış ve bu durum işçinin özel yaşamına müdahale
ve kişisel verilerinin mahremiyeti açısından daha da fazla müdahale riski
oluşturmaya başlamıştır (Tabak ve Konukpay, 2018, s. 115). İşverenin yönetim ve
denetim hakkı çerçevesinde uyguladığı izleme ve denetleme faaliyetlerinin, işçinin
mesai saatine uymasını, çalışma verimliliğinin denetlenmesini sağlamak amacı
ile yeni teknolojiler vasıtası ile daha etkin şekilde yapılmaya başlanması (Boydak, 2017, s. 322) işçinin özel yaşamına
ve kişisel verilerine müdahale sınırlarını aşındırmaya başlamıştır.
Bu yazıda; işçinin özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahale riskleri barındıran izleme ve denetleme faaliyetleri kapsamında “işverenin hangi teknolojileri kullanarak işçiyi gözetlemekte ve izlemektedir?” sorusuna cevap verilmesi amaçlanmaktadır. Bu amaçla; ilk olarak işyerinde özel yaşam ve kişisel veri kavramlarına kısaca değinilmiş ardından işçinin özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahalede kullanılan teknolojiler gruplandırılarak örneklendirilmeye çalışılmıştır.
İŞ YERİNDE ÖZEL YAŞAM VE KİŞİSEL VERİ
Özel yaşam ya da özel hayatın kapsamının net
olmayışı ortak bir tanımının yapılmasını ve kavramın sınırlarının çizilmesi
zorlaştırmaktadır (Salihpaşaoğlu, 2014, s. 234). Özel yaşam kavramının tanımı,
kişinin mahremiyet alanının korunmasını ifade etmek amacı kullanılmakta,
kişiden izin almadan girilemeyecek, alenileştirilemeyecek ve ticari olarak
kullanılamayacak alanı, tüm müdahalelere karşı korunan yaşam alanını açıklamak
için kullanılmaktadır (Korkmaz, 2014, s. 100). İkinci konut olarak da
değerlendirilen işyerlerinde, iş yaşantısının kamuya açık olmayan kısmı ve iş ilişkileri
de özel yaşam alanı olarak nitelendirilmektedir (Sevimli, 2006, s. 17).
Özel yaşama müdahale, bu alanda yer alan bilgilerin öğrenilmesi,
depolanması, kullanılması ve ikinci veya üçüncü kişilerle paylaşılması ve
alenileştirilmesi şeklinde ortaya çıkmaktadır (Tekergül, 2010, s. 18). Özel
yaşam alanında da kişinin hakkı ise nereden gelirse gelsin meşru olmayan müdahaleden kişinin özel
yaşam alanının uzak tutulması olarak ifade edilmektedir (Sevimli,
2006, s. 20). Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 20 inci maddesinde bu hak; “Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı
gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının
gizliliğine dokunulamaz.” şeklinde ifade edilmektedir. Kişinin hakkındaki bilgi üzerindeki hakkın,
kişilik hakkının görünümlerinden biri olduğu ve söz konusu bilginin kişinin
özel yaşamına dâhil olduğu ifade edilmektedir (Sevimli, 2006, s. 26). Yani
kişisel veriler de özel yaşamın bir parçası olarak nitelendirilmektedir. Özel
yaşamın bir parçası olarak değerlendirilen kişisel veri kavramı, 2016 yılında
yürürlüğe giren Kişisel Verilerin Korunması Kanunu’nda; “Kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü
bilgidir.” şeklinde tanımlanmıştır. Aynı Kanunun 6 ncı maddesinde özel
nitelikli kişisel veri kavramı da;
Kişilerin ırkı, etnik kökeni, siyasi
düşüncesi, felsefi inancı, dini, mezhebi veya diğer inançları, kılık ve
kıyafeti, dernek, vakıf ya da sendika üyeliği, sağlığı, cinsel hayatı, ceza
mahkûmiyeti ve güvenlik tedbirleriyle ilgili verileri ile biyometrik ve genetik
verileri” şeklinde tanımlanmış ve bu verilerin işlenmesi; “Kişisel verilerin
tamamen veya kısmen otomatik olan ya da herhangi bir veri kayıt sisteminin
parçası olmak kaydıyla otomatik olmayan yollarla elde edilmesi, kaydedilmesi,
depolanması, muhafaza edilmesi, değiştirilmesi, yeniden düzenlenmesi,
açıklanması, aktarılması, devralınması, elde edilebilir hâle getirilmesi,
sınıflandırılması ya da kullanılmasının engellenmesi gibi veriler üzerinde
gerçekleştirilen her türlü işlemi
olarak ifade edilmiştir.
Teknolojinin gelişmesi özel yaşama ve kişisel verilere müdahaleyi her geçen gün daha kolay hale getirmiştir. İşçilerin, işveren tarafından çeşitli teknolojilerle izlenmesi ile işçinin kişisel verilerinin işlenmesi farklı bir boyuta taşınmış, kişisel verilerin, hukuka uygunluk nedenleri bulunmaksızın çeşitli teknolojiler kullanılarak işlenmesi ile işçinin özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahale açısından daha da büyük riskler ortaya çıkmaya başlamıştır.
İŞÇİNİN ÖZEL YAŞAMINA VE KİŞİSEL VERİLERİNE MÜDAHALEDE KULLANILAN TEKNOLOJİLER
İşveren, işçiyi iş kalitesinin artırılması,
verimlilik ve güvenliğin sağlanması, müşteri memnuniyetinin artırılması,
işçinin performansının değerlendirilmesi gibi amaçlarla izleyebilmektedir (Erdemir
ve Çeliktaş, 2006, s. 88; Karahisar, 2014, s. 480). İşveren, yönetme hakkına
dayanarak, işçinin iş görme borcunu yerine getirip getirmediğini denetlemek
için gelişen teknolojiden faydalanmaktadır (Boydak, 2017, s. 322; Erdoğan, 2014, s. 41). Bu kapsamda
işveren işçiyi; giriş çıkışlarda kimlik doğrulaması, mesai saati içerisinde
gittikleri bölümler ve geçirdikleri zamanlar, işçilere tahsis edilen bilgisayar
ve internette yürüttükleri faaliyetler, işyerindeki davranışları ve iş amaçlı
gittiği yerlerde konum bazlı olmak üzere çeşitli yöntemlerle izlemektedir (Erdemir,
2008, s. 41; Erdemir ve Çeliktaş, 2006, s. 89; Uncular, 2020, s. 1675; Üstün ve
Günal, 2020, s. 63). Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) işçilerin izlenmesini ve
denetlenmesinin bilgisayar, kamera, video ve ses cihazları, telefon, diğer
haberleşme araçları ile yapıldığını ifade etmektedir (Savaş, 2009, s. 100).
İşverenin işçiyi; giriş-çıkış izlemesi, iletişimini
izlemesi, görüntü ve/veya ses kaydeden cihazlar ile gözetlemesi, işyeri dışında
elektronik yer belirleme sistemleri ile izlemesi ve işçinin üstünü ve
eşyalarını araması ile 5 farklı grupta izlemekte ve denetlemekte olduğu ifade
edilebilir (Karahisar, 2014, s. 481; Üstün ve Günal, 2020, s. 63-71). Bu açıdan
bu çalışmada “İşçinin Özel Yaşamına ve Kişisel Verilerine Müdahalede Kullanılan
Teknolojiler” aşağıdaki 5 farklı gruba ayrılarak ele alınmıştır:
2. İletişim Teknolojileri
3. Görüntü ve Ses Kaydeden Cihazlar
4. Elektronik Yer Belirleme Sistemleri
Günümüzde yapay zekâ (YZ) teknolojisinin gelişmesi ile birlikte üreticilerin yapay zekâ ve analizler üzerine kurdukları sistemlerin sayısı da artmaktadır. YZ kullanılarak gerçek zamanlı algılama ve izleme uygulamaları bulunmaktadır. Bu sistemler görüntü, ses, hareket işleme imkânları ile cinsiyet, yaş, saç rengi, giyim tipi ve taşınan eşyalar dâhil olmak üzere farklı görünüş tipleri ile ilgili karakteristik özelliği kullanarak kişileri tanımlayıp, yürüme, koşu da dâhil olmak üzere kişinin hareket özelliklerini de tespit edebilmektedir (Kılınç ve Ünal, 2019, s. 242). Yukarıda bahsedilen 5 farklı grup içerisinde yer alan teknolojilerin içerisinde YZ kullanılabildiği gibi YZ kullanılmadan da bu teknolojiler izleme ve denetleme yapabilmektedir. Bu açıdan; yazıda bahsedilen teknolojilerin içerisinde YZ’nin kullanıldığı ya da kullanılmadığından ziyade, ilgili teknolojilerin işledikleri verilere, izleme ve denetlemeyi nasıl yaptıklarına odaklanılmıştır.
Elektronik ve Biyometrik Giriş/Geçiş Kontrol Sistemleri
İşçinin işveren tarafından izlenmesinin “işyeri
içindeki” ilk ve son adımı olarak nitelendirilebilecek girişin, geçişin ve
çıkışın izlenmesi çeşitli teknolojiler kullanılarak yapılmaktadır. Bu
izlemedeki amaç; işçilerin işe giriş çıkış saatlerini kontrol altına almak,
nerede ne kadar zaman geçirdiğine ilişkin bilgileri edinmek, yetki temelinde
işyerinde farklı bölümlere geçiş izni tanımlamalarını yapmaktır (Polimek, 2021a).
Uygulamada kartlı geçiş sistemleri, parmak izi sistemleri, el geometrisi tanıma
sistemleri, avuç içi tanıma sistemleri, yüz tanıma sistemleri, iris tanıma
sistemleri, retina tarama sistemleri, ses tanıma sistemleri ve imza tanıma
sistemleri gibi örneklerine rastlamak mümkün olduğu gibi bu sistemlerin bir ya
da birçoğunun birlikte kullanıldığı örnekler de bulunmaktadır (Üstün ve Günal,
2020, s. 65; Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 408). Bu teknolojilerde manyetik kart
gibi uygulamalar yaygın olduğu gibi teknolojinin gelişmesi ve maliyetinin
azalması ile birlikte kişinin biyometrik verisinin işlendiği sistemlerde de gün
geçtikçe yaygınlaşmaktadır.
Biyometri; kişileri tanımlamak için fiziksel
ve davranışsal ölçülebilir çeşitli özelliklerin ölçülmesini ifade etmekte,
kelime Yunanca yaşam anlamına gelen “bios” ve ölçü anlamına gelen “metron”dan
oluşmaktadır (Evliyaoğlu, 2015, s. 99). Biyometrik özellikler; fizyolojik,
biyokimyasal ve davranışsal olmak üzere 3 farklı kategoride ele alınmaktadır.
Fizyolojik veriler; genellikle göz ile görülen insan bedenine ait bir
parçasının fiziksel özelliklerine (yüz, iris, retina, el geometrisi, kulak
şekli, parmak izi, avuç içi, cilt gözenekleri, kılcal damar yapısı, toplardamar
yapısı), biyokimyasal veriler; İnsan bedeninin belirli bölümlerinin kimyasal
yapı özelliklerinin ölçülüp değerlendirilmesine (vücut ısısı, vücut kokusu,
kalp ritmi, DNA yapısı, yüz ısısı), davranışsal veriler; İnsanın belirli bir fiziki
davranışının ölçülüp değerlendirilmesine (yürüme biçimi, konuşma sesi, imza, el
yazısı, tuş vuruşları/yazma ritmi) ilişkin verileri içermektedir (Akgül, 2015,
s. 202; Arslan ve Sağıroğlu, 2016, s. 103; Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 399).
Kartlı geçiş sistemlerine göre daha güvenli
olan biyometrik sistemler ile kişiye özel bilgiler kullanılarak kimlik
doğrulama/tanıma ile giriş çıkış kontrol işlemleri yapılabilmektedir (Koç,
2019, s. 1). Biyometrik verilerin yazıda üzerinde durulmasının en önemli nedeni;
KVKK’da özel nitelikli kişisel veri olarak sayılması ve hukuken işlenmesine
ilişkin iznin kişisel veriye görece daha sınırlandırılmış olmasıdır.
Kartlı
geçiş sistemleri
Kartlı geçiş sistemleri; işçilere verilen
kart ya da daha küçük fiziksel ekipmanla giriş, geçiş ve çıkışların kontrol
edilmesini sağlamaktadır. Bu kartlar işçi tarafından kart okuma cihazına
okutularak kullanılmakta, ilgili kapı/bariyer/turnikenin açılmasını
sağlamaktadır. İşçiye verilen kartların içerisindeki tanımlayıcı tekil kimlik
numarasına göre kart, ilgili işçiye tanımlanmakta ve işçi tarafından
kullanılmaktadır (Koç, 2019, s. 1). Biyometrik veriye ihtiyaç duyulmayan kartlı
geçiş sistemlerinde kart işçi tarafından kart okuyucuya yaklaştırılarak
kullanılmaktadır. Aşağıda Şekil 1’de kartlı geçiş sistemlerine ilişkin örnek
görsel yer almaktadır.
Parmak
izi sistemleri
Kişinin biyometrik verisi olan parmak izi, parmak
ucundaki çıkıntılar-düzlükler olarak ifade edilen sırtlar serisi ve oluklardan
oluşmakta ve her kişi için benzersiz verileri barındırmaktadır (Evliyaoğlu,
2015, s. 100; Koç, 2019, s. 6; Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 402). Günümüzde en
fazla kullanılan tanıma sistemleri arasında gösterilen parmak izi tanıma
sistemleri, en doğru e güvenilir sonuçlar veren sistemler arasında yer gösterilmektedir
(Erdinç, 2020, s. 4).
Mürekkep ya da dijital tarayıcı vasıtası ile
işçiye ait parmak izi ve özellikleri, farklı marka ve modellerdeki parmak izi
okuyucu sistemleri ile alınarak veritabanına kaydedilmekte, okuyucuya okutulan
parmak izi veritabanında daha önce kaydedilmiş parmak izi verisi ile
karşılaştırılarak doğrulama yapılmaktadır (Boydak, 2017, s. 322). Aşağıda Şekil 2’de parmak izi okuyucu
örnekleri gösterilmektedir.
El
geometrisi tanıma sistemleri
1970li yıllarda kullanılmaya başlayan el geometrisi
tanıma sistemlerinde (Akgül, 2015, s. 201) parmak uzunluğu, eni, büklüm yerleri
elin ayırt edici özelliği olarak kullanılmakta, bu verilerin okunması için ise
CCD (Charge-Coupled Device) denilen kameralar kullanılmaktadır (Yalçın ve Gürbüz,
2015, s. 403). Elin üstünden ve yan taraflarından alınan kamera görüntüleri ile
biyometrik veriler alınmakta ve daha sonra bu veriler ile kişinin elini
okuttuğunda karşılaştırma yapılmaktadır. Diğer biyometrik sistemlere göre
kullanımı daha kolay olan el geometrisi sistemleri kapladıkları alan nedeni ile
dezavantaja sahiptir (Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 403). Aşağıda Şekil 3’te de
kapladıkları alanın daha iyi anlaşılabileceği el geometrisi tanıma sistemi
örnekleri gösterilmektedir.
Şekil
3
- El tanıma sistemleri (Yalçın ve Gürbüz, 2015, s.404)
Avuç
içi tanıma sistemleri
Parmak izi ve el geometrisi gibi avuç içi de
kişiyi ayırt edici özelliğe sahip, kişiye özgü biyometrik verileri
içermektedir. Parmak izindeki çalışma mantığı ile aynı çalışma mantığına sahip
avuç içi tanıma sistemlerinde avuç içindeki çizgilerin şekilleri, eğimleri,
birbirlerine karşı konumları ve sayıları gibi niteliklere ilişkin veriler okuyucu
cihazla alınarak sisteme kaydedilmekte ve daha sonra kişi tarafından yapılan
okutma işlemi ile sisteme kaydedilen veriler karşılaştırmaktadır (Arslan ve
Sağıroğlu, 2016, s. 110; Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 404). Aşağıda Şekil 4’te
avuç içi okuyucusu örnek görseli yer almaktadır.
Şekil
4-
Avuç içi okuyucu (Radis, 2021)
Yüz
tanıma sistemleri
1980li yıllarda kullanılmaya başlayan yüz
tanıma sistemleri (Akgül, 2015, s. 201) sayesinde yüzde yer alan biyometrik
veriler, kişinin tanımlanması için yaygın olarak kullanılmaktadır. Son dönemde
en çok tercih edilen biyometrik sistemlerden olan yüz tanıma sistemlerinde
(Evliyaoğlu, 2015, s.101) yüzde yer alan göz, kaş, ağız, burun, dudak, çene ile
ilgili şekil ve birbirleri arasındaki ölçülere ilişkin veriler kullanılmaktadır
(Arslan ve Sağıroğlu, 2016, s. 108; Erdinç, 2020, s. 4; Yalçın ve Gürbüz, 2015,
s. 404). Yüz tanıma sistemlerinin, görüntü yakalama cihazı (kamera) ile
herhangi bir fiziksel temas gerektirmemesi bu yöntemin bir avantajıdır. Aşağıda
Şekil 5’te yüz tanıma sistemlerine ilişkin örnek görseller yer almaktadır.
İris
tanıma sistemleri
1990lı yıllarda kullanılmaya başlayan iris
tanıma sistemleri (Akgül, 2015, s. 201) daha çok güvenliğin ön planda olduğu
yerlerde kullanılmaktadır (Erdinç, 2020, s. 4). Gözün bebeği ile beyazı
arasındaki daire biçimindeki bölge olan İris, her insanda farklı ve her gözde
farklı olmak üzere fiziksel olarak çok fazla veri barındırmaktadır (Evliyaoğlu,
2015, s.101). Kişinin hayatı boyunca değişmeyecek nitelikteki iris yapısı
(Arslan ve Sağıroğlu, 2016, s. 106), diğer biyometrik sistemlerle
kıyaslandığında çok daha fazla kıyaslama verisi barındırmakta olduğundan[1] çoğunlukla
yüksek güvenlikli işyerlerinde kullanılmaktadır.
Yüksek çözünürlüklü bir kamera ile irisin
resmi çekilerek elde edilen veriler sisteme kaydedilmekte ve daha sonra ise bu
veriler karşılaştırma yapılarak kullanılmaktadır (Çakır, Altıntaş ve Akbulut,
2013, s. 436). Aşağıda Şekil 6’da iris tanıma sistemine ilişkin bir görsel
gösterilmektedir.
Retina
tarama sistemleri
1980li yıllarda kullanılmaya başlayan retina
tanıma sistemlerinde (Akgül, 2015, s. 201) tanıma için insanın göz bebeği
arkasındaki damar tabaka olarak adlandırılan retinaya ait biyometrik bilgiler kullanılmaktadır
(Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 405). Farklı marka ve özelliklerdeki retina tanıma
sistemleri ile kişinin retinasının resmi çekilerek daha önce çekilen verilerle
karşılaştırma yapılmaktadır.
[1] Örnek olarak parmak izi tanıma sistemlerinde 70 civarı kıyaslama verisi kullanılmaktayken iris tanıma sistemlerinde 200 civarı kıyaslama verisi kullanılmaktadır (Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 405).
Ses
tanıma sistemleri
Davranışsal biyometrik sistemlerden olan ses
tanıma sistemlerinde kişinin ses tonu, perdesi, ahengi ile ilgili veriler
kişiye özgü ayırt edici özellik olarak kullanılmaktadır (Erdinç, 2020, s. 4).
Kişinin ağzından çıkan ses, yani hava basıncı, ses alıcı cihaz tarafından
alınmakta ve karşılaştırma yapılmaktadır (Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 406). Metine
bağımlı ve metinden bağımsız olmak üzere iki farklı yöntemle yapılan tanımlama
işleminde metine bağımlı yöntemde kişinin konuşma içeriğinin de eşleşmesi
gerekmektedir (Gümüş, Ata ve Balık, 2018, s. 351). Ses tanıma sistemleri genel
olarak ordu, banka, sağlık, e-ticaret gibi çeşitli alanlarda kullanılmaktadır (Arslan
ve Sağıroğlu, 2015, s. 105).
İmza
tanıma sistemleri
1980li yıllarda kullanılmaya başlayan imza
tanıma sistemleri (Akgül, 2015, s. 201) kişinin davranışsal biyometrik verisini
kullanmaktadır. İmza tanıma sistemleri çevrimiçi ve çevrimdışı sistemler olmak
üzere ikiye ayrılmaktadır (Kaymaz, 2010, s. 30). Çevrimiçi sistemler kişinin
imza attığı sırada kalem hareketlerini, kalemin oluşturduğu basıncı, imzalama
hızını, imzalama süresini de değerlendirmekte iken çevrimdışı sistemler, atılan
imzanın şekilsel özelliklerinin analiz edilmesini değerlendirmektedir (Kaymaz,
2010, s. 30; Yalçın ve Gürbüz, 2015, s. 406-407).
Şekil
8
- İmza atma ve tanıma sistemi örneği (Secube, 2021)
İletişim Teknolojileri
İşçinin işyerine giriş, çıkış ve çeşitli bölümlerine geçişişinin
izlenmesinden sonra işçinin iletişiminin izlenmesi de sıklıkla karşılaşılan
uygulamalar arasında yer almaktadır. İşçinin iletişimi; telefon kullanımı başta
olmak üzere özellikle bilgisayar ve internet kullanarak yürüttüğü e-posta
gönderimi, mesajlaşma, sosyal medya paylaşımları kapsamında işveren tarafından
izlenebilmektedir (Üstün ve Günal, 2020, s. 67). Özellikle sanal kaytarma olarak ifade edilen,
işyerindeki bilgi ve iletişim teknolojilerinin iş amacı dışında kullanılması yüzünden
işyerinin maliyet kayıpları da dahil olmak üzere zarar görmesi nedeni ile
işverenler tarafından izleme faaliyetleri yapılmaktadır (Çetin
ve Akyelli, 2020, s. 43; Durmuş ve Çelik, 2020, s. 80-81; Örücü ve Yıldız,
2014, s. 99-100; Yıldız, B. ve Yıldız, H., 2015, s. 2).
İşyerinde, işçiyi izleme amacı ile bilgisayar sistemine kısa sürede ve
kolay şekilde kurulabilen yazılım ve/veya donanımlarla e-postalar takip edilebilmekte,
internette girdiği siteler ve yürüttüğü faaliyetler raporlanabilmekte hatta
erişim engelleri de rahatlıkla konabilmektedir (Yiğit, 2013, s. 57). Bu açıdan işyerinde iletişimin
izlenmesi; işçinin kullandığı telefon, tablet, bilgisayar gibi araçlarda
yaptığı işlemler ve internet üzerinden gerçekleştirdiği faaliyetler olarak
gruplanabilir. Bu yazıda iletişimin izlenmesi; internet ağının izlenmesi,
bilgisayarın izlenmesi ve telefonun izlenmesi olmak üzere üç farklı grupta ele
alınmıştır.
İnternet
Ağının İzlenmesi
İşveren, özellikle sanal kaytarmanın önünde geçmek, işçiye sağlanan
internetin suiistimal edilmesini önlemek amacı ile işyerindeki internet
trafiğini izlemektedir. İnternet trafiği izlenirken özellikle çalışanların
e-postaları, sosyal medya hesapları, mesajlaşma uygulamalarını izlenmektedir.
İşçinin iletişimi çeşitli donanımlar ve
yazılımlarla izlenebilmektedir. İşyeri iç ağı (intranet) ya da işyerinin internetine
bağlı cihazların trafiği “ağ (netwrok) dinleme cihazları” ile takip
edilebilmekte, kişisel verilere ve özel yaşama müdahale risklerini
barındırmaktadır. Örneğin; WireShark olarak adlandırılan, ücretsiz açık kaynak
olan bir uygulamanın sisteme kurulması ile işyerinin ağına gelen-giden tüm veri
paketleri elde edilebilmekte, bu veri paketlerinin içeriği, gelen-giden IP
numarası, port bilgisi gibi bilgiler arayüz üzerinde görülebilmektedir
(WireShark, 2021).
Ağ trafiği izleme yöntemine benzer şekilde veri
kaybı önleme (data loss prevention [DLP]) yazılımları ve donanımları da işveren
tarafından işçinin izlenmesi sağlamaktadır. DLP yazılımı ve donanımı
işyerindeki internet ağının çıkışının kendisine yönlendirilmesi ile çalışmakta,
çıkış verilerinin incelenerek trafiğe izin vermekte ya da engellemektedir (PlatinBilişim,
2021). Aslında DLP’deki amaç işyerinin veri sızıntılarını önlemek olsa da tüm
trafiğin izlenebilmesi nedeni ile DLP işçinin e-posta, mesajlaşma gibi
içeriklerini de kontrol etmektedir. Hem kısıtlama açısından hem de
izleme/gözetleme açısından özel yaşama müdahale olasılığı bulunmaktadır.
Bilgisayarın
İzlenmesi
İşyerlerinde yaygın olarak kullanılan bir yöntem olan bilgisayarların
izlenmesi ile işçinin bilgisayarda oyun oynaması, video izlemesi, işyeri
verilerini sızdırması kısaca sanal kaytarmanın, iş amacı dışında bilgisayarı
kullanmasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır (Erdemir ve Çeliktaş, 2006, s.
94; Erdoğan, 2014, s. 75). Bu amaçla bilgisayar, dizüstü bilgisayar, akıllı telefon, tablet
gibi kullanılan bilgi ve iletişim teknolojisi cihazlarının izlenmesine yönelik
özel yazılımlar bulunmaktadır.
“Keylogger” denilen klavyeden girilen tüm
bilgileri kaydeden uygulamalar kullanıcı tarafından hem görülmemekte hem de kullanıcı
izlenildiğinden şüphelenmemektedir (Elmas, Orman ve Dener, 2011, s. 139). Keyloggerlar
işçinin kullandığı bilgisayara kurularak tüm klavye hareketleri kayıt altına
alınmakta ve raporlanabilmektedir.
İşverenin işçinin bilgisayarını izleyebilmesi
için geliştirilen özel yazılımların ticari bir sektör oluşturduğu
görülmektedir. İnternette kısa bir araştırma yapıldığında bu amaçla hizmet
veren birçok şirkete kolayca ulaşabilmektedir. Özel yazılımların, işçinin
kullandığı masaüstü ekranını görme, ekranı videoya kaydetme, canlı ekran
izleme, geçmiş ekran izleme, kullandığı uygulamaların ve girdiği internet
sitelerinin kaydı, mesaj ve e-posta yazışmaları, Office programlarında yazdıklarını
kaydetme, canlı aktivite izleme gibi özellikleri olduğu gibi USB engelleme,
internet engelleme, uygulama engelleme gibi özellikler de sunmakta, işverene
gelişmiş raporlar üretebilmektedir (EasyUac, 2021; Fins, 2021; Kickidler,
2021). Şekil 9’da bu tür özel yazılım hizmeti veren şirketlerin giriş sayfaları
gösterilmektedir.
Telefonun
Dinlenmesi
İşyerlerinde
kullanılan hem akıllı telefonlar hem de sabit telefonlar, gelişen teknolojinin
sağladığı imkânlarla beraber kolaylıkla dinlenebilmektedir. Özellikle satışlarını
artırmak amacı ile hizmet standartlarını yükseltmek isteyen şirketler telefon
konuşmalarını dinlemektedir (Erdemir ve Çeliktaş, 2006, s. 91). Sabit
telefonlarda işyeri için kullanılan, İngilizcesi “Private Branch Exchange(PBX)”
olan, özel santrallerin kullanılması ile yapılan görüşmeler anlık ya da daha
sonra olmak üzere dinlenebilmektedir (Nac, 2021).
Akıllı telefonlarda
ise dinleme ve izlemenin yapılması, gelişen teknoloji ve ücretsiz yazılımlarla
daha da kolay olmaktadır. Mobil uygulama marketlerinden ücretli ya da ücretsiz
çeşitli cep telefonu izleme uygulamalarını indirmek mümkündür. Özellikle
ebeveynlerin çocuklarını izlemesi amacı ile geliştirilen uygulamalar, işçinin
kullandığı telefona yüklenerek de kullanılabilmektedir. Örnek olarak Google
Play’de yer alan “Find My Kids” uygulaması ile GPS konumu, çevredeki sesler,
hangi uygulamaların kullanıldığı gibi bilgiler kolayca elde edilebilmektedir Bu
uygulamalar arka planda çalışmakta olup, telefonu kullanan kişinin programın
çalıştığından çoğu zaman haberi olmamaktadır.
Görüntü ve Ses Kaydeden Cihazlar
Günümüzde işyerlerinde en yaygın olarak kullanılan izleme ve gözetleme
yöntemlerinden bir diğeri de ses ve/veya görüntü kaydeden cihazlarla işçinin
açık ya da gizli sistemlerle takip edilmesidir (Erdoğan, 2014, s. 64; Üstün ve
Günal, 2020, s. 70). Kişinin kendi görüntüsü ve sesi üzerindeki kişilik
hakkının ihlal edilmesi riskini barındıran bu yöntemler açık ya da gizli
şekilde uygulanabilmektedir. Açık yöntemde kameralar işçinin görebileceği
yerlerde iken, gizli yöntemde işçinin haberi olmadan görüntü ve/veya ses kaydı
alınabilmektedir (Üstün ve Günal, 2020, s. 70).
Kapalı
devre kamera sistemleri
İşçinin ses ve/veya görüntüsünün alınması genellikle güvenlik amaçlı
kullanılan “Kapalı
Devre Kamera Sistemleri (Closed-Circuit Television [CCTV])” olarak
adlandırılan, kamera görüntülerinin belirli bir yere iletildiği sistemlerle gerçekleşmekte,
“Elektronik panoptikon” olarak nitelendirilen bu sistemler günümüzde denetim ve
gözetim faaliyetlerinin en önemli araçlarından biri olarak kullanılmaktadır
(Dever, 2019, s. 692). Kullanılan kamera ve sistemin özelliğine göre bu sistemlerde
ses kaydının yapılması hatta sadece ses kaydı alınması da mümkün olmaktadır
(Ergosis, 2021).
Ortam
dinleme/izleme cihazları
CCTV sistemlerin dışında özellikle gizli
şekilde işçinin dinlenmesi ve/veya izlenmesi, “Böcek” olarak adlandırılan, fark
edilemeyecek kadar küçük olan, mikrofona ve/veya kameraya sahip cihazların
kullanılması ile yapılmaktadır (Turinay, 2021, s. 426). Şekil 10’da bu
cihazlara ilişkin bir görsel yer almaktadır.
Şekil 10 - Böcek olarak
kullanılan cihaz örnekleri (TeknoHome, 2021)
Şekil 10’da da örnekleri görülen bu cihazlar,
işçinin kolayca göremeyeceği yerlere yerleştirilerek veya çakmak, kalem,
gaz/alarm/duman detektörü, araba anahtarlığı, sigara paketi, kravat iğnesi,
radyo, oda spreyi, duvar saati, bilgisayar faresi (mouse), USB gibi görünen
nesnelere yerleştirilerek kullanılabilmektedir. Bu tür cihazlar internetten
kolaylıkla temin edilebilmektedir.
Elektronik Yer Belirleme Sistemleri
İşverenler, işyerinden uzakta olan işçilerinin
nereye gittiğini, ne kadar zaman geçirdiğini, nerede olduğunu izlemek istemekte
ve bu amaçla “Küresel Yer Belirleme Sistemi (Global Positioning System [GPS])”’den
elde edilen konum verilerinden faydalanmaktadır (Erdoğan, 2014, s. 96).
GPS sistemleri ile işçilerin konumlar geçmişe
yönelik ya da anlık olarak takip edilebilmektedir (Üstün ve Günal, 2020, s. 66).
İşyeri araçlarına takılan GPS cihazları, işçinin taşıyabildiği işyerine ait
eşyalara takılabilen GPS cihazları ya da işçinin telefonuna yüklenen GPS
yazılımları ile aracın konumu, işçinin konumu, konum hareketleri elde
edilebilmekte ve işçinin ne zaman nerede olduğu tespit edilebilmektedir (Erdoğan,
2014, s. 70; Uncular, 2020, s. 1682).
GPS ile işçinin izlenmesi uygulamaları genel
olarak sağlık, gıda, lojistik sektörlerinde kullanılmaktadır (Karahisar, 2014,
s. 482). Mobil telefonlara uygulama marketlerinden ücretli ya da ücretsiz
çeşitli GPS takip uygulamaları yüklenebilmektedir.
Üst ve Eşya Aranma Teknolojileri
İşyerinde işçinin üstünün ve eşyalarının
aranması özellikle işyerine girişlerde güvenlik gerekçesi ile karşılaşılan
uygulamalardandır (Üstün ve Günal, 2020, s. 63). Bu tür aramalarda kapı
tipi metal arama detektörleri, x-ray cihazları, el tipi üst arama detektörleri
kullanılmaktadır. Şekil 12’de bu sistemlere ilişkin örnekler gösterilmektedir.
Şekil 11 - Metal üst
arama detektörleri örnekleri (Perkotek, 2021b)
Özellikle monitöre bağlı sistemlerde işçinin üzerinde veya çantasında taşıdığı malzemelerin
görüntüsü ya da silueti görülebilmektedir. Monitörlerin başkalarının görmesi
açısından çok korunaklı olmaması ya da monitördeki görüntünün kaydedilmesi
durumlarında kişinin çantasında taşıdığı özel eşyalara ilişkin veri mahremiyetinin
ihlal edilmesi riski ortaya çıkmaktadır.
SONUÇ VE DEĞERLENDİRME
Teknolojinin gelişmesi, işverenlere
işçilerini izleme ve denetleme açısından daha sistematik ve müdahaleci
yöntemleri kullanabilme imkânı sağlamaktadır. İşveren de menfaatleri
doğrultusunda izleme ve denetleme amacı ile yeni teknolojilerden sıklıkla
faydalanmaktadır. İşyerine işçinin girmesi ile başlayan izleme ve denetleme
faaliyetleri işyerinden çıkana kadar devam edebilmekte hatta işyeri dışında da bu
izleme devam edebilmektedir.
İşverenin izleme ve denetleme yapabilmesi
için ücretli / ücretsiz yazılımlar, donanımlar da olmak üzere çok geniş
imkânlar ortaya çıkmıştır. İşveren, işçinin işyerine giriş yapması ile mesai
saatinde işçiye ilişkin verileri işlemeye başlamaktadır. Giriş-çıkış kontrol
sistemleri ile mesai saatlerine uyum açısından başlayan izleme, işçinin işyerinden
çıkışına kadar farklı yöntemlerle sürekli olarak devam edebilmektedir. Ayrıca
işyerine girişlerde kullanılan x-ray gibi üst arama/denetleme teknolojileri de
işçinin üzerinde taşıdığı eşyalara ilişkin bilgilerin rızası dışında
öğrenilmesine neden olabilmektedir.
İşçinin işyerine girmesinde, işyerinde farklı
bölümlere geçiş yapmasında ve işten çıkmasında elektronik ve biyometrik
giriş/geçiş/çıkış kontrol sistemleri giriş-çıkış saatini kaydetmekte, yetki
kontrolü yapmaktadır. Bu açıdan çok fazla kişisel veri işlenmediği
düşünülebilir. Ancak bu sistemlerde sisteme ilk kayıt yapılırken, işçiden
alınan kişisel veriler ve özellikle özel nitelikli kişisel veriler
kaydedilmektedir. Bu durum, aslında daha sürecin başında özel yaşama ve kişisel
verilere müdahale riskini artırmaktadır.
Gelişen teknoloji ile beraber işveren, işçiyi
sürekli izleme ve denetleme imkânına sahip olmuştur. İşyeri güvenliğinin
sağlanması amacıyla/bahanesiyle kurulan kapalı devre kamera sistemleri, işverene
işyerinde olanı biteni 7/24 izleme imkânı sağlamaktadır. Kurulması ve
işletilmesi maliyetli olan bu sistemlerin yanında nispeten daha az maliyetli izleme
ve denetleme yöntemleri de gelişen teknoloji ile beraber işverence
kullanılabilmektedir. Özellikle “Böcek” olarak adlandırılan ortam
dinleme/izleme cihazları, internet üzerinden kolay bir şekilde ve kapalı devre
sistemlere göre nispeten daha az maliyetli olarak edinilebilmektedir. Böcekler
aynı zamanda işverenin izleme ve denetlemeyi gizli şekilde yapabilmesine de
olanak sağlamaktadır.
İşveren, gelişen teknoloji ile birlikte sadece
işçinin işyerine giriş-çıkışını kaydetmekle, işyeri ortamını izlemekle kalmayıp,
işçinin iletişimini de kolaylıkla izleme olanağına sahip olmuştur. İşverenin
kontrolünde işçinin kullanımına tahsis edilen bilgisayar, internet ve
telefonlara yüklenebilecek ücretsiz yazılımlar, işverenin çok az maliyetle ya
da maliyetsiz şekilde işçinin özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahale
edebilmesini kolaylaştırmaktadır. Başka bir ifade ile işverenin işçinin özel
yaşamına ve kişisel verilerine müdahale edebilmesinin önündeki maliyet eşiği
düşmüştür. Aynı zamanda “işçinizi/çalışanınızı izleyin” gibi sloganlarla
işverenlere işçileri izleme ve denetleme hizmeti veren kullanıcı dostu, kolay
kullanıma ve raporlama özelliklerine sahip özel yazılımlar da işverenin teknik
kullanım açısından bilgi sahibi olma eşiğini düşürmüştür. Bu durum işverenin
işçinin özel yaşamına müdahale etme riskini de artırmıştır.
Görüldüğü üzere işyerinde işçinin özel
yaşamına ve kişisel verilerine müdahale edilmesini ortaya çıkaran birçok
teknolojik imkân bulunmaktadır. İşçinin görüntüsü, sesi, insan ilişkileri,
davranışları, bilgisayar, internet ve telefonda yürüttüğü faaliyetler de dâhil
olmak üzere izlenmesi, özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahale açısından
birçok risk ortaya çıkarmaktadır. Bu müdahale riski sadece işveren tarafından
da olmamaktadır. İşçinin özel yaşamı ve kişisel verilerini de içeren bilgilerin
bulunduğu sistemlerin güvenlik zafiyetleri, işveren de dâhil olmak üzere
sisteme yetkili ya da yetkisiz erişebilen kişilerin de müdahale riskini
artırmaktadır. İşyerindeki bu teknolojiler sadece işverenin işçinin özel
yaşamına ve kişisel verilerine müdahale riskini barındırmamakta, yeterince
güvenliği sağlanmayan sistemler nedeni ile üçüncü kişilerin de bu verilere
yetkisiz erişebilmesine neden olabilmektedir. Bu açıdan işyerinde izleme ve
denetlemeye yönelik kullanılan teknolojilerin güvenliğinin sağlanması da kritik
öneme sahip olmaktadır.
İşçinin ikinci evi konumuna gelen
işyerlerinde özel yaşamın ve kişisel verilerin korunması, gelişen teknoloji ile
daha da önem kazanmıştır. Yakın gelecekte yapay zekânın kullanım alanının
genişlemesi, nesnelerin internetinin yaygınlaşması ve diğer teknolojik gelişmeler
ile birlikte, işçinin özel yaşamına ve kişisel verilerine müdahale riskleri
daha da artacaktır. Özel yaşama ve kişisel verilere müdahale riskinin en aza indirilmesi
için işveren, meşru menfaati ve işçi mahremiyeti arasında denge kuracak şekilde
izleme ve denetleme faaliyetini gerçekleştirmeli, gerekli güvenlik önlemlerini
almalıdır.
KAYNAKÇA
Akgül, A. (2015)
Kişisel Verilerin Korunması Bağlamında Biyometrik Yöntemlerin Kullanımı ve
Danıştay Yaklaşımı. Türkiye Barolar
Birliği Dergisi, 28(118), 199-222. Erişim adresi: http://tbbdergisi.barobirlik.org.tr/m2015-118-1477 (04.04.2021)
Arslan, B. ve
Sağıroğlu, Ş. (2016). Mobil Cihazlarda Biyometrik Sistemler Üzerine Bir
İnceleme. Politeknik Dergisi, 19(2),
101-114. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/politeknik/issue/33079/368083 (06.04.2021)
Boydak, A. (2017).
İşyerlerinde Uygulanan Parmak İzli Giriş Kontrol Sistemine Hukuki Bakış. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (30),
321-336. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/taad/issue/52660/694027 (06.04.2021)
Çakır, A.,
Altıntaş, V. ve Akbulut, F. T. (2013). İris Tanıma Sistemleri ve Uygulama Alanları.
5. Akademik Bilişim Konferansı Bildirileri: 23-25 Ocak 2013 (435-438).
Antalya: Akdeniz Üniversitesi. Erişim adresi: https://ab.org.tr/ab13/kitap/cakir_altintas_AB13.pdf (07.04.2021)
Çetin, C. ve
Akyelli, N. (2020). Sanal Kaytarma ve İş Doyumu İlişkisi. İzmir Kâtip Çelebi Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi
Dergisi, 3(1), 41-59. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/ikacuiibfd/issue/54124/653667 (07.04.2021)
Dever, A. (2019). Modern
Sporda Gözetim: Büyük Spor Organizasyonlarında Bir Panoptikon Olarak CCTV
Kameralar. Nevşehir Hacı Bektaş Veli
Üniversitesi SBE Dergisi, 9(2), 687-700. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/nevsosbilen/issue/51363/592154 (10.04.2021)
Durmuş, Ş. ve
Çelik, A. (2020). Sanal Kaytarma Davranışları ve Zaman Yönetimi Etkileşimi:
Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Araştırma Görevlileri Örneği. Aksaray Üniversitesi İktisadi ve İdari
Bilimler Fakültesi Dergisi, 12(1), 79-86. Erişim adresi: http://aksarayiibd.aksaray.edu.tr/en/pub/issue/53774/467322 (08.04.2021)
EasyUac (2021, 10
Nisan) Giriş sayfası. Erişim adresi: https://www.easyuac.com/tr/
Elmas, Ç., Orman,
A. ve Dener, M. (2011). İnternette Bilgi Güvenilirliğini Artıracak Bir Uygulama
Geliştirilmesi. Engineering Sciences, 6(1),
135-147. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/nwsaeng/issue/19859/212782 (11.04.2021)
Erdemir, E. (2008)
Bilgi Toplumunda Çalışma ilişkilerinin Yeni Boyutu: İşyeri ve Çalışanlara
Yönelik İzleme Faaliyetleri ve Türkiye’deki Durum. Sakarya Üniversitesi I. Ulusal Çalışma İlişkileri Kongresi Bildirileri:
1-4 Kasım 2008 (40-52). Sakarya: Sakarya Üniversitesi. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/271645308_Bilgi_toplumunda_calisma_iliskilerinin_yeni_boyutu_Isyeri_ve_calisanlara_yonelik_izleme_faaliyetleri_ve_Turkiye'deki_durum (11.04.2021)
Erdemir, E. ve
Çeliktaş, İ. (2006). Örgütsel ve hukuki açıdan işyeri izleme: Karşılaştırmalı
bir inceleme. Kazancı Hakemli Hukuk
Dergisi, (10), 87-102. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/271645450_Orgutsel_ve_hukuki_acidan_isyeri_izleme_Karsilastirmali_bir_inceleme (07.04.2021)
Erdinç, G. (2020).
Ölçülülük İlkesi ve Açık Rıza Kapsamında Biyometrik Verilerin İşlenmesi. Kişisel Verileri Koruma Dergisi, 2(1),
1-19. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/kvkd/issue/55487/738174 (11.04.2021)
Erdoğan, C.
(2014). Kişilik Hakkı Kapsamında
İşçilerin İzlenmesi ve Gözetlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, Yıldırım Beyazıt
Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Anabilim Dalı, Ankara. Erişim
adresi: , https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=48XPj7KKQhKUgntkUiKO3PHqmvkeFTAmUlRJW6u5wY7s_QyV3YhIFkeZBTdCWdub (06.04.2021)
Ergosis (2021, 12
Nisan). CCTV - Kapalı Devre Kamera Sistemleri. Erişim adresi: https://ergosis.com.tr/kamera-sistemleri/
Evliyaoğlu, F.
(2015). Biyometrik Tanımlama Yöntemlerinin Sağlık Harcamalarındaki Suiistimalleri
Önlemede Başarımı. Sosyal Güvence Dergisi, (8), 96-118. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/sosyalguvence/issue/16501/172281 (07.04.2021)
Fins (2021, 05
Nisan) Giriş sayfası. Erişim adresi: https://fins.com.tr
Gümüş, F., Ata, O.
ve Balık, H. (2018). Davranışsal Biyometrinin 5 Yılı: Kimlik Doğrulama ve
Anomali Tespit Uygulamaları. Fırat
Üniversitesi Mühendislik Bilimleri Dergisi, 30(1), 345-364. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/fumbd/issue/35837/400561 (06.04.2021)
Güvenlik Online (2021,
04 Nisan) Yapay Zekâ Kullanan Video Yönetim Sistemleri. Erişim adresi: https://www.guvenlikonline.com/makale/35/yapay-zeka-kullanan-video-yonetim-sistemleri.html
Karahisar, T.
(2014). İletişim Teknolojilerindeki Gelişmeler ve İş Yerlerinde Çalışan Mahremiyeti.
Dijital İletişim Etkisi – Digital
Communication Impact Konferansı Bildirileri: 16-17 Ekim 2014 (472-486). İstanbul: İstanbul Ticaret Üniversitesi.
Erişim adresi: https://scholar.google.com.tr/citations?user=LRmylCAAAAAJ&hl=tr (06.04.2021)
Kaymaz, S. (2010).
Çevrim Dışı İmza Tanıma. Yüksek
Lisans Tezi, Marmara Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü, İstanbul. Erişim
adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/tezDetay.jsp?id=fQ-u2FGZmcr9QFIbWcDP6A&no=F_HjU5JYo7HZdvCVavLe7w (10.04.2021)
Kılınç, İ. ve
Ünal, A. (2019). Yeni Gözde Yapay Zekâ: Yapay Zekânın İş Dünyasına Etkileri. Çağdaş Yönetim Bilimleri Dergisi, 6(2),
238-258. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/cybd/issue/49666/606111 (15.04.2021)
KickIdler (2021,
09 Nisan) Giriş sayfası. Erişim adresi: https://www.kickidler.com/tr/
Koç, H. K. (2019).
Biyometrik Tanı Yöntemlerinde Kişisel
Veri Güvenliği Arttırılmış Sistem Tasarımı. Yayınlanmamış Yüksek Lisans
Tezi, Mersin Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Elektrik Elektronik
Mühendisliği Anabilim Dalı, Mersin.
Korkmaz, A. (2014).
İnsan Hakları Bağlamında Özel Hayatın Gizliliği ve Korunması. Karamanoğlu Mehmetbey Üniversitesi Sosyal ve
Ekonomik Araştırmalar Dergisi, (3), 99-103. DOI: 10.18493/kmusekad.97442
MeterGroup (2021,
06 Nisan). İris Tanıma Sistemi Nasıl Çalışır?. https://www.meyer.com.tr/iristanima.htm
Lidertek (2021, 06
Nisan) Yüz Tanıma İle Kapı Açma Sistemi Ürünlerimiz. Erişim adresi: https://www.lidertek.com.tr/kategori-detay/yuz-tanima-ile-kapi-acma-sistemi
Nac (2021, 07
Nisan). IP PBX. Erişim adresi: https://www.nac.com.tr/ip-pbx/
Örücü, E. ve
Yıldız, H. (2014). İşyerinde Kişisel İnternet ve Teknoloji Kullanımı: Sanal
Kaytarma. Ege Akademik Bakış Dergisi, 14(1),
99-114. Erişim adresi: http://dspace.balikesir.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/20.500.12462/4227/edip-%C3%B6r%C3%BCc%C3%BC4.pdf (10.04.2021)
Perkotek (2021a,
10 Nisan) Parmak İzi Okuma Sistemleri. Erişim adresi: https://www.perkotek.com/parmak-izi-okuma/
Perkotek (2021b,
10 Nisan) Metal Üst Arama Detektörleri. Erişim adresi: https://www.perkotek.com/metal-ust-arama-dedektorleri
PlatinBilişim (2021,
11 Nisan) Data Loss Prevention. Erişim adresi: https://www.platinbilisim.com.tr/TR/IsOrtaklari/data-loss-prevention-dlp
Polimek (2021a, 10
Nisan) Geçiş Kontrol Sistemleri. Erişim adresi: https://www.polimek.com.tr/tr/cozumlerimiz/gecis-kontrol-sistemleri
Polimek (2021b, 10
Nisan) Kartlı Geçiş Sistemleri ve Kullanım Alanları. Erişim adresi: https://polimek.com.tr/tr/haber/detay/kartli-gecis-sistemleri-ve-kullanim-alanlari
Radis (2021, 10 Nisan)
Avuç İçi Okuyucu. Erişim adresi: http://radis.com.tr/urun/fujitsu-biyometrik-avuc-ici-okuyucu/
Salihpaşaoğlu, Y.
(2013) Özel Hayatın Kapsamı: Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi İçtihatları
Işığında Bir Değerlendirme. Ankara Hacı
Bayram Veli Üniversitesi Hukuk Fakültesi Dergisi, 17(3), 227-266. Erişim
adresi: https://dergipark.org.tr/tr/pub/ahbvuhfd/issue/48106/608329 (10.04.2021)
Savaş, B. (2009).
İş Hukukunda Siber Gözetim. Çalışma ve
Toplum Dergisi, (3), 97-132. Erişim adresi: https://www.acarindex.com/dosyalar/makale/acarindex-1423874049.pdf (05.05.2021)
Secube (2021, 11 Nisan).
Güvenli Biyometrik İmza. Erişim adresi: https://www.secube.com.tr/tr/signaturecube-guvenli-biyometrik-imza
Sevimli, A.
(2006). İşçinin Özel Yaşamına Müdahalenin
Sınırları. İstanbul: Seçkin Yayıncılık. Erişim adresi: https://ahmetsevimli.com/ki%CC%87taplar (02.04.2021)
Şamlı, R. ve
Yüksel, M. E. (2009). Biyometrik Güvenlik Sistemleri. Akademik Bilişim Bildirisi: 11-13 Şubat 2009 (683-689). Şanlıurfa: Harran Üniversitesi. Erişim adresi: https://ab.org.tr/ab09/kitap/samli_yuksel_AB09.pdf
(09.04.2021)
Tabak, U. ve
Konukpay, C. (2018). Güncel Uluslararası İçtihatlar Çerçevesinde İşyerinde
İzleme Uygulamaları ve Özel Yaşamın Korunması. Suç ve Ceza Ceza Hukuku Dergisi, (1), 115-172. Erişim adresi: https://www.tchd.org.tr/Uploads/20181%202.4.18.pdf (09.04.2021)
Tekergül, M.
(2010). İş Yerinde Elektronik Gözetim
Uygulamaları. Yüksek Lisans Tezi, Kadir Has Üniversitesi Sosyal Bilimler
Enstitüsü Hukuk Anabilim Dalı, İstanbul. Erişim adresi: http://sites.khas.edu.tr/tez/MehmetTekergul_izinli.pdf (05.04.2021)
TeknoHome (2021, 11
Nisan). Giriş Sayfası. Erişim adresi: https://www.teknohome.net/
Turinay, F.
(2021). Ceza Muhakemesi Hukukunda Teknik Araçlarla İzleme. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, (46), 413-454. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/taad/issue/61178/909816 (10.04.2021)
Uncular, S.
(2020). Teknolojinin Etkisiyle Dönüşen İş İlişkisinde Giriş Kontrol Sistemleri,
Yer Belirleme Sistemleri ve Sosyal Medya Vasıtasıyla İzleme. Devrimci İşçi Sendikaları Federasyonu Süreli
Yayın: Çalışma ve Toplum, (66), 1675 – 1701. Erişim adresi: https://www.researchgate.net/publication/342708231_Teknolojinin_Etkisiyle_Donusen_Is_Iliskisinde_Giris_Kontrol_Sistemleri_Yer_Belirleme_Sistemleri_ve_Sosyal_Medya_Vasitasiyla_Izleme (10.04.2021)
Üstün, Y. ve Günal, A. (2020). İş İlişkilerinde Bazı
Yaygın Uygulamaların Kişisel Verilerin Korunması Kanunu Kapsamında Değerlendirilmesi.
Kişisel Verileri Koruma Dergisi, 2 (2),
62-73. Erişim adresi: https://dergipark.org.tr/en/pub/kvkd/issue/58932/737564 (06.04.2021)
Yalçın, N. ve
Gürbüz, F. (2015). Biyometrik Güvenlik Sistemlerinin İncelenmesi. Düzce Üniversitesi Bilim ve Teknoloji
Dergisi, 3(2), 398-413. Erişim: 05 Nisan 2021, https://dergipark.org.tr/tr/pub/dubited/issue/4810/66283 (06.04.2021)
Yıldız, B. ve
Yıldız, H. (2015). İş Yaşamındaki Sanal Kaytarma Davranışlarının Hukuki Yönden İncelenmesi.
Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi,
13(3), 1-17. DOI: 10.11611/yead.234315
Yiğit, E. (2013). İşyerinde İnternet ve E-posta Kullanımının
İzlenmesi ve Gözetlenmesi. Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi Sosyal
Bilimler Enstitüsü Özel Hukuk Ana Bilim Dalı, İstanbul. Erişim adresi: https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi/TezGoster?key=iTkOhwevEenJZ3onUvs52iggsj5ia7PbVULHP7gnWvseYz0ALe8rJF0-CEO4RRS3 (08.04.2021)
WireShark (2021, 09 Nisan). Giriş Sayfası. Erişim adresi: https://www.wireshark.org/
