Avrupa Komisyonu tarafından 2001 yılından itibaren yapılan eGovernment Benchmark Report‘un 2019 yılı çalışması 18 Ekim 2019 tarihinde yayınlandı.
AB e-Devlet Kıyaslama (Ölçümleme) Raporu ile
ilgili genel bilgilerin yer aldığı “AB e-Devlet Endeks Çalışmaları” başlıklı yazıyı bu değerlendirmeyi okumadan önce okumanızı
tavsiye ediyorum.
2019 yılı raporu “Avrupalıları güvenilir
dijital kamu hizmetleri ile güçlendirmek (Empowering Europeans through trusted digital public services)” başlığı ile yayınlandı. Yayınlanan raporların başlıkları her
yıl değişmektedir. Son 3 yılın başlıkları aşağıdadır;
- 2017
– Taking stock of user-centric design and delivery of digital public
services in Europe
- 2018
– Securing eGovernment for all
- 2019
– Empowering Europeans through trusted digital public services
Rapor İçeriği
Raporda AB üyesi 28 ülke ile birlikte İzlanda,
Norveç, Karadağ, Sırbistan, Türkiye, İsviçre, Arnavutluk ve Kuzey Makedonya
değerlendirmeye alınmıştır. Geçen yıl 34 ülke ile yapılan değerlendirmeye bu
yıl Arnavutluk ve Kuzey Makedonya’nın eklenmesi ile sayı 36 olmuştur.
Avrupa Komisyonu tarafından yayınlanan 2019
e-Devlet kıyaslama çalışmasının “5” adet çıktısı bulunmaktadır. Bunlar;
- Raporun
özet, genel değerlendirmesinin ve tavsiyelerin yer aldığı “Insight Report”
- Detaylı
değerlendirmeler ve yaşamsal olayların yer aldığı “Background Report“
- Ülke
analizlerinin yer aldığı “Country
Factsheets“
- Raporla
ilgili grafik (infografik)
- Verilerin
kaynağı “Source
data file” dır.
Raporla ilgili genel duruma bilgiye sahip olmak
istiyorsanız içerisinde “yönetici özeti“nin de yer aldığı “insight report“u, daha geniş ve detaylı bilgiler edinmek istiyorsanız “background report“u, ülkelerin durumları
ile tek tek ayrıntılı ilgili bilgi edinmek istiyorsanız “country factsheets“i ve raporla ilgili ham
verileri görmek istiyorsanız “source data file“ı incelemelisiniz
Insight report” 42 sayfadan oluşmakta ve
AB’nin Dijital Ajanda, Sayısal Tek Pazar stratejileri çerçevesinde e-Devlete
ilişkin gelişmelerini değerlendirmektedir. Ülkelerin göstergelerdeki
durumlarını grafiksel olarak görmek için de “country factsheets”e bakmalısınız.
Raporda en geniş ve detaylı bilgilere
ulaşabileceğiniz “Background Report” ekleri ile beraber 102 sayfadan oluşmaktadır. Giriş, üst
seviye göstergelerin analizi, yaşamsal olayların analizi, benchlearning ve
ekler olmak üzere beş ana bölüme ayrılmıştır.
- Detaylı
bilgilerin yer aldığı “Background Report”un giriş bölümünde AB “Digital
Agenda” kapsamında bir değerlendirme, raporun kimlerin nasıl okuyacağına ilişkin
bilgilendirme ve metodolojisi hakkında bilgiler verilmektedir.
- İkinci
bölümde üst seviye gösterge (User centricity, Transparency, Cross-border
mobility, Key enablers) sonuçlarının değerlendirilmesi yapılmış, kullanıcı
odaklılık, şeffaflık, anahtar uygulamalar, sınır ötesi işlemler ve Dijital
Ekonomi ve Toplum Endeksi (Digital Economy and Society Index) ile ilgili
başlıklarda da bilgilere ve değerlendirmelere yer verilmiştir.
- Üçüncü
bölümde 2019 yılında incelenen İş kurma (özel sektör), Aile hayatı (aile),
İşsiz kalma – iş arama – başvurma (iş), Eğitim (eğitim) yaşamsal
olaylarının (Starting Up A Business And Early Trading Operations, Family
Life,Losing And Finding A Job, Studying) üst seviye göstergeler
çerçevesinde incelemelerine ve değerlendirmelerine yer verilmiştir.
- Raporun
dördüncü bölümünde “Benchlearning” başlığı yer almaktadır. 2015 yılından
itibaren rapor çalışmalarına dahil edilen bu bölümde sadece AB üyesi 28
devlete ilişkin değerlendirmeler yer almakta, Türkiye bu değerlendirmede
yer almamaktadır.
- Raporun
eklerinde ise raporda yer alan kısaltmalar ve metodolojide yapılan
güncellemelere yer verilmiştir.
Rapor Sonuçları
Peşinen söyleyelim, bu rapor Avrupa Birliği
ülkelerinin politika önceliklerine/kriterlerine göre değerlendirme yapılarak
hazırlanmaktadır. Özellikle “cross border mobility” yani sınır ötesi işlemler
olarak çevirebileceğimiz üst seviye gösterge AB direktifleri, sayılsa tek pazar
stratejisi (Digital Single Market) çerçevesinde yapılan düzenlemeler sonucu
değerlendirilmektedir. Ülkemizin bu alanda düşük puan almasının nedenlerinin
başında bu göstergenin AB üyesi 28 ülkeye yönelik olması gelmektedir.
Genel Sıralama
Ön Not:Aşağıda bahsedilen
puan ve sıralamalar 2017+2018 yıllarına ait ortalama puanlardır. “Source data
file”dan yıllara ilişkin sıralamalara ulaşabilirsiniz.
Raporun genel değerlendirme sonuçlarına göre
sırasıyla Malta, Estonya Avusturya, Letonya, Litvanya ve Finlandiya e-Devlet
alanında en başarılı ülkeler olarak öne çıkmaktadır. Bu ülkelerin nüfus, alan,
işsizlik bilgilerine baktığımızda küçük ölçekli ülkeler olduğu, işsizlik
oranlarının nispeten düşük olduğu görülmektedir.
İlk sırada yer alan Malta 475 bin nüfusa, 315
km kare yüzölçümüne ve %3,7’lik işsizlik oranına sahip. Estonya 1.3 milyon
nüfusa, 45 bin km kare yüzölçümüne ve %5,8 işsizlik oranına sahip. Avusturya
8.8 milyon nüfusa, 83 bin km kare yüzölçümüne ve %4,9 işsizlik oranına sahip.
Letonya, Litvanya ve Finlandiya’da en fazla nüfus 5.5 milyon ile Finlandiya’da.
Letonya ve Litvanya’nın yaklaşık 65 bin km kare yüzölçümüne sahip. Finlandiya
338 bin km kare yüzölçümü ile bu ülkeler arasında öne çıkıyor. Türkiye’nin 81
milyon nüfus, 783 bin km kare yüzölçümü ve %11 işsizlik düzeyi düşünüldüğünde
bu ülkelerle arasında ciddi bir ölçek farkı olduğu ortaya çıkmaktadır (İşsizlik oranını yazmamın sebebi ekonomik göstergelerin e-Devlet
gelişmişliği ile anlamlı ve pozitif bir ilişkisinin olmasıdır. Yani ekonomi iyi
ise genel olarak e-Devletin başarısı da artmaktadır).
e-Devlette en başarılı ülke Malta derken ülkenin ölçeğine de
dikkat etmek gerekiyor. Ayrıca ülkelerin sadece yüzölçümü değil, coğrafik
yapısı da bu değerlendirmeler yapılırken göz önünde bulundurulmalıdır. Coğrafik
yapı özellikle BİT teknolojilerinin altyapılarını, toplumun her kesimine
ulaşmasını etkileyen bir unsurdur. Bilgi toplumu olma yolunda her ülkenin
farklı zorlukları ya da kolaylıkları olabiliyor ve bu durum da e-Devletin
başarısını etkileyen bir diğer unsurdur.
Türkiye gibi yüksek nüfuslu ve büyük yüzölçümü
alanına sahip Almanya, Fransa, İspanya, İngiltere ve İtalya gibi ülkeler küçük
ölçekli ülkelerin başarısını yakalayamamış durumda. 83
milyon nüfuslu 357 bin km kare yüzölçümüne sahip Almanya sıralamada 18., 67
milyon nüfuslu 644 bin km kare yüzölçümüne sahip Fransa sıralamada 15., 66
milyon nüfuslu 248 bin km kare yüzölçümüne sahip Birleşik Krallık sıralamada
23., 50 milyon nüfuslu 506 bin km kare yüzölçümüne sahip İspanya sıralamada
13., 60 milyon nüfuslu 301 bin km kare yüzölçümüne sahip İtalya 17. sırada.
Türkiye sıralamada 20. sıraya sahip.
2019 e-Devlet Kıyaslama
Raporu’nda Türkiye genel sıralamada (overall average) 20. sırada yer
almaktadır.
eGovernment Benchmark 2019
Kullanıcı
odaklılık
Raporda sıralamada en üstte yer alan ülkelerle
altta yer alan ülkeler arasındaki makas her yıl gitgide daralmaktadır.
Özellikle üst seviye göstergelerden olan kullanıcı odaklılık birçok ülkede
gelişmiş durumdadır. AB28+ ortalaması bu göstergede 85’tir. Ülkemiz 88 puan ile
AB28+ ortalamasının üzerinde yer almakta ve 18. sıradadır.
Bu üst seviye göstergenin “kullanılabilirlik
(usability)” alt göstergesinde ülkemiz 100 tam puan alan 4 ülke
ile birlikte zirveyi paylaşmaktadır.
Kullanılabilirlik
(usability) puanlamasında Türkiye, Estonya, Malta ve Hollanda ile birlikte 100
tam puan alarak listenin zirvesinde yer almaktadır.
eGovernment Benchmark 2019
Bir önceki yıl bu göstergede puanımız 96,5.
Mobil dostu uygulamalarda AB28+ ortalaması 65’tir. Ülkemiz 56,5 puan ile 25.
sırada yer almaktadır (Bir önceki yıl 51,1
puanla yine 25. sırada yer almışız). Mobil dostu
uygulamaların nasıl hesaplandığına ilişkin bir paragraf açalım. Mobil dostu
uygulamaların (mobile friendly)
gösterge olarak kullanılması ilk olarak 2016 yılında başlamıştır. “Google
Mobile Friendliness Test Tool (https://search.google.com/test/mobile-friendly)” ile yapılan test sonuçları 2017 yılına kadar kullanılmıştır.
Google’ın otomatik sorgulara sınırlama
getirmesi nedeni ile bu araç kullanılmamaya başlamış ve yerine çevrimiçi test
aracı olarak “Rankwatch Tool https://www.rankwatch.com/tools/mobile-friendly-check.html)” kullanılmaya başlamıştır.
“Kullanıcı odaklılık” üst seviye göstergesinin
altında bir diğer gösterge olarak çevrimiçi
kullanılabilirlik olarak
çevirebileceğimiz “online availability”
yer almaktadır. Bu göstergede Ülkemiz bir önceki yıl 86,4 puanla 18. sıradan
89,4 puanla 16. sıraya yükselmiştir.
Şeffaflık
Üst seviye bir diğer gösterge olan
“Şeffaflık”ta (transparency) bir önceki yıl 56 puan ile yer aldığımız 19.
sıradan 59,9 puanla 22. sıraya gerilemişiz. Puan olarak yükselsek de bu alanda
diğer ülkelerin şeffaflıkla ilgili çalışmaları daha ileri seviyede
gerçekleşmiş. Şeffaflığın ölçümünde; “Kamu Kurumunun Şeffaflığı”, “Kişisel
Verinin Şeffaflığı”, “Kamu Hizmetinin Şeffaflığı” olmak üzere 3 alt gösterge
yer almaktadır. “Şeffaflık” ile ilgili daha fazla bilgiye “e-Devlette Şeffaflık ve Hesap Verebilirlik” yazısından ulaşabilirsiniz.
Anahtar
Uygulamalar
Bir diğer üst seviye gösterge olan anahtar
uygulamalarda (key enablers) ise AB28+
ortalaması 58,3. Ülkemiz 67 puanla 14. Sırada yer almaktadır. Bir önceki yıl bu
alanda puanımız 54,8 ve sıramız 17’dir. Bu üst seviye göstergenin altında eID,
e-Dokuman, Kimlik Doğrulama, Dijital posta gibi anahtar uygulamaların yer
aldığı göstergeler üzerinden değerlendirme yapılmaktadır . Ülkemiz eID’de 10.,
e-Döküman’da 22., Dijital Posta’da 16. ve kimlik doğrulamada 17. sırada yer
almaktadır.
Sınır Ötesi
İşlemler (Cross Border Mobility)
Sınır ötesi işlemler olarak çevirebileceğimiz
“cross border mobility” alanı ise Ülkemiz için düşük puanların yer aldığı bir
alandır. Benzer şekilde raporda AB28+ ortalamasının %53 ile en düşük olduğu üst
seviye gösterge burasıdır. Ülkemizin bu göstergede puanı ve sıralaması 30’dur.
Malta 88 puanla ilk sırada yer almaktadır bu alanda (Bu gösterge vatandaş ve özel sektör olarak raporda yer alıyor,
buradaki puanlar bu iki alanın ortalamasıdır).
Benchlearning
AB üyesi 28 ülkenin (AB28) yer aldığı bu
sıralamada Türkiye yer almamaktadır. Malta,
Estonya ve Avusturya yine “benchlearning” sıralamasında ilk 3 sırayı
paylaşmaktadır. Bu bölümde sayısallaşma (digitization), penetrasyon oranları
(internet kullanımı) ile ilgili bilgiler değerlendirmeye alınmaktadır.
Kullanıcı özellikleri, devlet özellikleri ve
dijital bağlam özellikleri olarak olmak üzere 3 farklı eksene ayrılmış ölçüm
metodolojisinde; vatandaşların çevrimiçi hizmetleri kullanma yeteneği ve
isteği, e-Devlet ilgili ilgili kamu kurumlarının teşkilatlanma ve çalışma şekilleri,
bağlanabilirlik (connectivity) ve özel sektörün dijitalleşme durumu gibi
alanlarda değerlendirmeler yapılmaktadır.
Kullanıcıların sayısal okur yazarlıkları,
bilgi ve iletişim teknolojisi sahiplikleri, devletin hesap verebilirliği,
açıklığı (openness), yolsuzluk algı endeksindeki konumu, alanla ilgili hukuksal
düzenlemeleri, e-ticaret kapasitesi, genişbant internet altyapısı kalitesi ve
kapsayıcılığı ile ilgili çeşitli alanlarda değerlendirme yapılmaktadır.
Değerlendirme
Türkiye önceki yıllara nazaran genel olarak
tüm üst seviye göstergelerde puan olarak ilerleme sağlamıştır. Diğer ülkelerin
sağlamış oldukları gelişmeler Ülkemizden daha fazla olduğu için bazı gösterge
sıralamalarında yükselme sağlanamamıştır.
Türkiye 2019 sıralamasında/endeksinde
kullanıcı odaklılık ve anahtar uygulamalar başlığında ortalamanın üstünde,
şeffaflıkta ise ortalamaya yakın bir noktada yer almaktadır.
Son raporda Ülkemiz adına dikkat çeken başarı;
kullanıcı odaklılık kategorisinin “kullanılabilirlik (usability)” alt
ekseninde 100 tam puan alan 4 ülkeden biri olmasıdır.
Kullanıcı odaklılık içerisinde çevrimiçi kullanılabilirlik (online
availability) ve kullanılabilirlikte (usability) ortalamanın üstünde yer alan
Türkiye, mobil dostu uygulamalarda
36 ülke arasında 25. sırada yer almaktadır. Bu durum kullanıcı odaklılık (user
centric government) kategorisinde Ülkemizi arka sıralara geriletmektedir. Mobil
dostu uygulamalarda puanımızın artması ile bu kategoride sıralamamız
yükselecektir. Kurumlarımızın yukarıda bahsedilen (Google
Mobile Friendliness ve RankWatch
Tool) araçlar üzerinden e-Devlet hizmetlerini sundukları web
sitelerini test etmeleri ve tespit edilen eksiklikleri gidermeleri bu noktada
büyük fayda sağlayacaktır.
Şeffaflıkta sadece hizmetin şeffaflığı değil,
kurumun ve kişisel verinin şeffaflığı da değerlendirilmektedir. Türkiye’de
hizmetlerin sunumu kadar hizmetlerin kullanımına ilişkin bilgilere, kişisel
verilerin hangi amaçla kim tarafından ne zaman kullanıldığı ile ilgili
kullanıcıya yapılacak bilgilendirmelerle bu alanda da yükselme sağlanacaktır.
Kamu kurumunun
şeffaflığına ilişkin;
- Kurumun
bütçesi ve finansman kaynakları açık bir şekilde web sitesinde yer alıyor
mu?
- Yıllık
hesaplar, varsa yatırımların seviyesi ve kapsamına ilişkin bilgiler var
mı?
- Resmi
dış mali kontrolörlerin raporlarına ilişkin bilgiler bulunmakta mı? Kuruma
ait ilgili mevzuat / yönetmelik ve görev tanımları var mı?
- Kurumun
temel politika oluşturma süreçleri, kullanıcının politika oluşturma
süreçlerine katılma yeteneğine yönelik bilgiler var mı?
- Kurumun
performansının izlenmesi ve değerlendirilmesi için kullanılan yöntemler,
hizmetlere ilişkin kullanıcı memnuniyeti gibi bilgiler site içerisinde
bulunmakta mı?
- Hizmeti
sunan birim (sorumlu daire başkanlığı) açıkça tanımlanmış ve iletişim
adresleri ulaşılabilir mi?
gibi sorulara cevap aranmaktadır.
Kişisel verinin
şeffaflığına ilişkin ise;
- Hizmette
kişisel verilere erişim derecesi nedir?
- Kişisel
bilgilerin yanlış olduğu düşünüldüğünde çevrimiçi olarak vatandaş kamu
kurumunu bilgilendirebiliyor mu?
- Kişi
kendi verisini düzenleyebiliyor mu?
- Kişisel
verilere ilişkin şikayet mekanizması var mı?
- Kişisel
verinin hangi amaçla, kim tarafından, ne zaman kullanıldığı konusunda
bilgilendirme yapılıyor mu?
sorularına cevap aranmaktadır.
Kamu hizmetlerine ilişkin
şeffaflıkta ise;
- Hizmet
adımının başarı ile tamamlandığına dair bilgilendirme yapılıyor mu?
- Hizmet
süresince tamamlanan adımlar ve kaç adım kaldığı bildiriliyor mu?
- Hizmetin
süresi (ne kadar zaman alacağı) ile ilgili bilgi veriliyor mu?
- Kurumun
hizmeti azami ne kadar sürede tamamlayacağı ve geri dönüş sağlayacağı
hakkında bilgi veriliyor mu?
- Hizmet
değerlendirmeleri, performansı ile ilgili bilgi mevcut ve ulaşılabilir mi?
gibi sorulara cevap aranmaktadır. Bu sorulara
olumlu cevaplar verilebilecek şekilde çalışmalar yapıldığında endeks sıramız
yükselecektir.
Sınır ötesi hizmet sunumunda Türkiye
ortalamanın gerisinde yer almaktadır. AB ülkeleri, kendi direktif ve tüzükleri,
sayısal tek pazar politikaları gereğince kendi ülkelerinden olmayan diğer AB
üyesi ülke vatandaşlarına da hizmet vermek için çalışmalar yapmaktadır. Bu
doğrultuda eIDAS düzenlemesini hayata geçirmişlerdir.
eIDAS düzenlemesi kişiler ve şirketler için çevrimiçi alışveriş,
kamu ve mali hizmetleri “güven” unsurunun sağlandığı çevrimiçi yasal bir ortam
sağlamaktadır. (eIDAS ile ilgili daha
fazla bilgiye buradan ulaşabilirsiniz.)
Diğer ülke vatandaşlarının hizmetleri güvenli
bir şekilde kullanmasına olanak sağlayacak eIDAS düzenlemesi ile sınır ötesi
hizmet sunumu AB ülkelerinde Türkiye’ye nazaran çok daha fazla gelişmiştir. Bu
konuda AB gelişmelerinin takip edilmesi, eIDAS düzenlemelerine uyum sağlanması,
ülkeler arasında karşılıklı protokoller yapılarak e-imzaların tanınması ülke
puanımızı artıracaktır. Ayrıca kurumlarımızın çevrimiçi yabancı dil desteği
sunan web siteleri, yabancılara yönelik hizmetlerin farklı dillerde
erişilebilir olmasına yönelik çalışmaları bu alanda yaşanan sıkıntıyı
azaltacaktır. Bu alanda vatandaş ve iş dünyası olmak üzere iki farklı başlıkta
çalışmaların yapılması gerekmektedir. Küreselleşmenin özellikle ekonomik alanda
hıza duyduğu ihtiyaç göz önünde bulundurulduğunda, dünyada yabancı şirketlerin
devletlerle olan ilişkilerini çevrimiçi ortamda gerçekleştirebilmelerinin önemi
daha iyi anlaşılacaktır.
Anahtar uygulamalarda (key enablers) Ülkemiz
AB28+ ortalamasının üzerinde 14. sırada yer almaktadır. Üst seviye
göstergelerde sıralamada en yüksek pozisyonumuzun olduğu alan bu alandır. Bu
alanda kamu kurumlarının vatandaşlarla e-posta ile iletişimini resmi olarak
sağlaması (digital post) için KEP’in yayınlaştırılması (KEP ile ilgili
bilgiye buradan ulaşabilirsiniz),
elektronik belgelerin kurumlar arasında paylaşılması (e-document) ile ilgili
yapılacak çalışmalar sıralamada yükselmemizi sağlayacak önemli alanlardır.
Özetle; Türkiye, AB e-Devlet Endeks Rapor’unda
genel sıralamada 63 puanla 20. sırada yer almaktadır. AB28+ ortalaması
65,3’tür. Bulunduğumuz nokta özellikle “cross border mobility” alanında ki
dezavantajımız da göz önünde alındığında başarısızlık olarak nitelendirilemez.
Ayrıca yukarıda bahsettiğimiz küçük ölçekli ülkelerin e-Devlet alanındaki
gelişim avantajları da göz önünde bulundurulduğunda Ülkemizin endeksteki konumu
hakkında pozitif şeyler söylenebilir.
Son olarak; AB e-Devlet Kıyaslama Raporu’nda
sıralamamızın yükselmesinin amaç olmadığını vurgulamak isterim. Sıralamada
yükselmek sadece bir sonuçtur. e-Devlet alanında yaşanan olumlu gelişmelerin
bir yansımasıdır. Rapor bizlere, rapor metodolojisinde yer alan alanlarda
Ülkemizin diğer ülkelere kıyasla mevcut durumunu (status quo) göstermektedir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder