Bu içerik daha önce (2019 yılında) egovturkey.com sitesinde yayınlanmıştır.
e-Devlet denince Avrupa’da akla gelen ilk
ülkelerden biri olan Estonya’da “e-Devlet alanında dünden bugüne neler yaşanmış
ve yaşanmakta?” Bu yazıda kısaca bu sorunun cevaplarına değineceğim.
Avrupa’nın küçük kuzey ülkesi Estonya, son 20
yılda kamu hizmetlerini çevrimiçi çözümlerle sunarak bu alanda öncü bir ülke.
Devlet hizmetlerinin %99’u e-hizmet olarak sunuluyor. İnternet kullanan
bireylerin oranı 2018 yılında %90 (Türkiye’de %72). e-Devlet hizmetlerini
kullanan bireylerin oranı 2018 yılında %79 (Türkiye’de %46). İnternet
bankacılığını kullanan bireylerin oranı 2018 yılında %80 (Türkiye’de %28). 844
yıllık işgücü tasarrufunu e-Devlete dönüşüm ile şimdiden sağlamış bir ülke.
AB 2019 e-Devlet Kıyaslama Raporu’nda
Malta’nın ardından 2. sırada yer alan Estonya (Türkiye 20. sırada), 2018 BM
e-Devlet Gelişmişlik Endeksi’nde (EGDI) ise 16. sırada yer almaktadır (Türkiye
53. sırada). (2019 AB kıyaslamasında 1. sırada yer
alan Malta’nın 2018 BM EGDI ‘de 30. sırada yer aldığını göz önüne alırsak iki
endeksin ölçüm metodolojisindeki farklılaşma ortaya çıkmaktadır. Yazımızın
konusu bu olmadığı için bu bilgiyi verip yazıya devam ediyorum.)
Başarı miras
mı? Alın teri mi? Küçük olmanın avantajı mı?
Estonya, 1991 yılında, fakir bir ülke olarak
elinde bilgi teknolojileri alanında miras sayılabilecek bir birikimle
Sovyetler’den bağımsızlığını ilan etmiştir. Soğuk savaş döneminde Sovyetler,
özellikle uzay teknolojisinde bir yarış içerisinde olduğundan, teknoloji
alanına büyük yatırım yapmıştır. Bu çalışmaların ilk önemli sonucu olarak 1957
yılında “Sputnik” adı ile insanlık tarihinin ilk uydusunu Sovyetler uzaya
göndermiştir. Bu durumun “Estonya ile alakası ???” dediğinizi duyar gibiyim.
Cevabı ise Sputnik’in tüm iç elektroniğinin geliştirildiği yer; “Tallin”,
Estonya’nın başketi.
Sovyetler zamanında bölgeler belirgin şekilde
farklı gelişim alanlarına ayrılmış. Bilgi teknolojileri ise Tallin bölgesinin
payına düşen… İşte Sovyetler’den gelen bu miras 90’lı yılların ortasında
bugünün e-Devlet hizmetlerinin geliştirilmesine zemin hazırlamış. Digital ID,
X-Road, i-Voting, Blockchain, e-Residency, Data Embassy günümüzde öne çıkan
unsurlar.
Digital ID
Dijital ID’ye 2001’de tam olarak geçseler de
2000 yılına gelmeden Estonya’nın ad, soyad, ID, doğum tarihi gibi bilgilerin
yer aldığı ulusal bir nüfus veritabanı oluşmuş (Bizde MERNİS 2002 yılı sonunda
hayata geçti). Bu nüfus sistemi zamanla çevrimiçi kimlik doğrulama, e-imza gibi
vatandaşların kolaylıkla kimliklerini tanımlayabildiği, internet bankacılığı ve
oy kullanmaya kadar kullanılan bir sistemin temel parçasını oluşturmuştur.
X-Road
Günümüzde Estonya’nın uygulamaları da geçmişte
yaptıkları çalışmaların üstüne koyarak devam etmiş. Estonya’nın e-Devlet
hizmetlerinin temelini, verilerin taşındığı açık kaynak bir otoyol olan
“X-Road” oluşturuyor. 2001 yılında devlet tarafından hayata geçirilen bu proje
ile kamu kurumları ve özel sektörün verilerinin güvenli bir şekilde
değişimi/aktarımı/depolanması sağlanmaya başlamış. Günümüzde 3.000’den fazla
e-hizmet bu sistem üzerinden kullanılmakta. Sadece Estonya değil Finlandiya,
İzlanda, Japonya gibi ülkelerde X-Road’u kullanıyor. (Bizde
şu anda gündemde olan KamuNET’e 2001 yılında geçmişler diyebiliriz.)
X-Road altyapısı kimlik doğrulamanın
yapılmasını sağlıyor. Ayrıca X-Road ile kullanıcılar tekrar tekrar hizmetlerde
verilerini girmiyor. Hizmetlerde gerekli olan bilgiler önden doldurulmuş olarak
geliyor (pre-filled). Once-only prensibi Estonya’da X-Road ile sağlanıyor.
X-Road; ESB (Enterprise Service Bus) benzer bir yapıya sahip ancak merkezi değil
dağıtılmış bir yapısı var.
“Instead of a central middleware layer, Estonia developed a system called X-Road, that is distributed in nature and thus is probably best described as a distributed service bus” Architecture of X-Road
KSI Blockchain
Estonya, yeni teknolojilerin kullanımında da
öncü ülkelerden birisi. “Blockchain”i devlet teknolojisinde kullanan ilk ülke.
KSI Blockchain teknolojisini kullanarak; e-Sağlık,e-Adalet, e-Tapu gibi birçok
alanda sunulan kamu hizmetinin şeffaflığını ve hesap verebilirliğini sağlıyor.
Vatandaşlar kendi bilgilerine erişebildikleri için memnun. İlk olarak 2012
yılında adalet sistemlerinde kullanmaya başlamışlar. NATO’nun Siber Güvenlik
Mükemmeliyet Merkezi ve AB’nin IT Ajansı Estonya’da.
e-Residency
“e-Residency” ile sadece Estonya
vatandaşlarının değil tüm dünya vatandaşlarının e-Devlet hizmetlerine
erişebilmesine imkan tanıyorlar (e-Resident olabilmek için şartlar var tabi ki,
iş adamı ve girişimciler portföyü oluşturuyor, detaylı bilgi için; https://e-resident.gov.ee/).
Data Embassy
2015 yılında çalışmalarına başlanan Türkçe’ye
“veri elçiliği” olarak çevirebileceğimiz “Data Embassy” Estonya’nın bir diğer
önemli adımı. Aslında veri merkezinden farkı yok ancak ülke sınırları dışında.
Ülkenin dijital sürekliliğinin sağlanması için geliştirilmiş bir proje. Ülkenin
fiziki şartlarından bağımsız olarak hizmetlerin devam edebilmesi ve sistemlerin
hizmet vermesini sağlıyor . Bildiğimiz elçilik gibi değil ancak “Data
Embassy”lerin olduğu yerler elçilikler gibi Estonya toprağı/egemenliği altında
sayılıyor. KSI blockchain teknolojisi ile siber güvenliği sağlanıyor. 2017
yılında Lüksemburg’ta ilk elçiliklerini (Tier 4) açmışlar.
Tabi Estonya’nın e-dönüşüm çalışmalarına giden
yol dikensiz değil. 2007 yılında Rusya tarafından yapıldığı iddia edilen siber
saldırılar banka, medya, iletişim altyapısı ve devlet hizmetlerini durdurmuş.
Bu saldırıdan 10 yıl sonra 2017 yılında, uzmanlar dünyanın en gelişmiş dijital
ID sistemi olduğunu iddia ettikleri “ID card system”de 800 bin kişinin hassas
bilgilerine yetkisiz erişime neden olan güvenlik açığı olduğunu tespit
ediyorlar. Estonya devleti güvenlik sorununu çözmek için hızlı hareket etse de,
ülkenin dijital dönüşümü konusunda tereddüt oluşturan bu durum Estonya için bir
dezavantaj olarak hala güncelliğini koruyor.
Kaynaklar
- Architecture
of X-Road, https://www.ria.ee/riigiarhitektuur/blog/2014/10/07/architecture-of-x-road/index.html
- Estonia
optimistic about digital future after e-government drive, https://amp.ft.com/content/e207b2a6-f973-11e9-a354-36acbbb0d9b6?fbclid=IwAR13de5uHK1kNqAZZlKhsS-Yh0WgREdNZKWm79T4Tc4chS-Nd-3ZvsQ7ATM
- Fighting
fake news with blockchain, https://e-estonia.com/fighting-fake-news-with-blockchain/
- Estonia
– the Digital Republic Secured by Blockchain, https://www.pwc.com/gx/en/services/legal/tech/assets/estonia-the-digital-republic-secured-by-blockchain.pdf
- i-Voting, https://e-estonia.com/solutions/e-governance/i-voting/
- What
is e-Residecy, https://e-resident.gov.ee/
- Data
Embassy, https://e-estonia.com/solutions/e-governance/data-embassy
- Eurostat, https://ec.europa.eu/eurostat
- United
Nations E-Government Survey 2018, https://publicadministration.un.org/egovkb/Portals/egovkb/Documents/un/2018-Survey/E-Government%20Survey%202018_FINAL%20for%20web.pdf
- EU eGovernment Benchmark 2019: trust in government is increasingly important for people, https://ec.europa.eu/newsroom/dae/document.cfm?doc_id=62299
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder